σαμίου_δόμνα

Δόμνα Σαμίου – Γιωργίτσα

Τραγούδι από την Ερυθραία της Μικράς Ασίας. Η Δόμνα Σαμίου το έμαθε από την Κλεονίκη Τζοανάκη, το 1976. Απόσπασμα από την εκπομπή «Μουσική Βραδιά», ΕΡΤ, 1977.

Δεν είμαι τραγουδίστρια με την επαγγελματική σημασία της λέξης, δεν τραγουδάω σε δημοτικά κέντρα ή σε πανηγύρια για τη διασκέδαση μιας ορισμένης πελατείας. Tραγουδώ  μόνο  όπου πιστεύω πως εξυπηρετώ τη διατήρηση και τη διάδοση του δημοτικού τραγουδιού, έτσι ατόφιο όπως έφτασε σε μας από την παράδοση. Προσπαθώ να μιμηθώ τον τρόπο που τραγουδάει ένας Μακεδόνας, ένας Θρακιώτης, ένας Ηπειρώτης ή ένας  Κρητικός.

. . . . Κοντά στον Καρά δεν έμαθα μόνον βυζαντινή μουσική και νότες. Έμαθα πάρα πολλά πράγματα. Από δημοτικό τραγούδι, παρόλο που τραγουδούσα σαν παιδάκι, δεν ήξερα τι είναι. Ο Καράς με μύησε στο τι είναι το δημοτικό τραγούδι, τα είδη του δημοτικού τραγουδιού.

σαμίου_δόμναΈρευνα έκανε ο δάσκαλός μου, χωρίς μαγνητόφωνο, το καλοκαίρι. Δεν ξέρω αν γνωρίζετε ότι η Ραδιοφωνία στην Ελλάδα ιδρύθηκε το 1936 και από τα πρώτα στελέχη ήτανε και ο Σίμων  Καράς, ο οποίος οργάνωσε το Τμήμα Δημοτικής Μουσικής, άρα ήταν υπάλληλος. Έτσι, όταν τουλάχιστον  τον γνώρισα εγώ, τα καλοκαίρια που έπαιρνε την άδειά του, πήγαινε και όργωνε την Ελλάδα. Και θυμάμαι, όταν επέστρεφε απ’ το κάθε ταξίδι, έφερνε τα τραγούδια γραμμένα με το χέρι με βυζαντινή παρασημαντική και οι τσέπες του ήταν γεμάτες απολειφάδια, που λέμε, από τα μολύβια αυτά τα faber, τα ξύλινα. Και άδειαζε από τις τσέπες του κάθε φορά χούφτες τα μολυβάκια τα μικρά που μένανε. Μάζευε λοιπόν αυτά τα τραγούδια, τα έφερνε στο Σύλλογο, μας τα δίδασκε και τότε κάναμε τις εκπομπές στο ραδιόφωνο.

. . . Μερικοί με λένε λαογράφο. Εγώ δεν έχω καμία σχέση με τη λαογραφία, δηλαδή δεν έχω μελετήσει, εγώ απλώς ασχολούμαι με την συλλογή και με την ερμηνεία του δημοτικού τραγουδιού κι αυτό, όπως έχω πει, καθαρά από μεγάλη αγάπη. Βέβαια, θα μου πείτε και ποια είσαι ’σύ που τραγουδάς και ηπειρώτικα και μακεδονικά και θρακικά και κρητικά και πελοποννησιακά και νησιώτικα. Εγώ είμαι Μικρασιάτισσα βεβαίως αλλά από μεγάλο σεβασμό, μεγάλη αγάπη, από γνώση και πείρα προσπαθώ όσο μπορώ να αποδώσω πιστά τα τραγούδια αυτών των διαφόρων περιοχών, τα σέβομαι δηλαδή, ενώ υπάρχουν οι ίδιοι οι ντόπιοι τραγουδιστές αυτών των περιοχών που τα χαλάνε και τα παραποιούνε οι ίδιοι.

——————————————————————————————————-

Άλλοι μιλάνε για τη Δόμνα

Δεν χρειάζεται να διαθέτει κανείς ιδιαίτερη παρατηρητικότητα για να διακρίνει στο πρόσωπο της Δόμνας Σαμίου το πάθος, τους ξεκάθαρους στόχους και τη φροντίδα ακόμα και για την τελευταία λεπτομέρεια που αφορά τη δουλειά της.

[…] Όσο το βαθύτερο νόημα και η αξία της παράδοσης χάνεται πίσω από απλοϊκά σχήματα και ποικίλες αλλά ξένες προς αυτήν σκοπιμότητες, τόσο περισσότερο επιτακτική γίνεται η ανάγκη να αποκαλυφθεί και να φωτιστεί η ομορφιά, η χάρη και η χρησιμότητα της στη σύγχρονη κοινωνία.

Στον αγώνα αυτόν, και μάλιστα στις πρώτες γραμμές του, η Δόμνα Σαμίου ξεχωρίζει για τη δράση της. Οι συναυλίες στην Ελλάδα και το εξωτερικό, η έρευνα, οι καταγραφές, οι εκδόσεις, και πάνω απ’ όλα το πάθος και η διαθεσιμότητα της στην προσπάθεια αυτή, την κάνουν άξια της πιο μεγάλης τιμής που οφείλεται σε αφοσιωμένους ανθρώπους.


Αποσπάσματα από το κείμενο του Γιώργου Ε. Παπαδάκη με τίτλο «Ακριβή παραμυθία» που γράφτηκε για το Πρόγραμμα της ομώνυμης συναυλίας και αναδημοσιεύτηκε στον δίσκο «Η Δόμνα Σαμίου στο Μέγαρο Μουσικής».

———————————-

Δωρική, απόλυτη γι’ αυτό που πιστεύει και κάνει και ζεστή σαν παρουσία η Δόμνα Σαμίου εκπροσωπεί ένα κομμάτι νεοελληνικού πολιτισμού. Κι όσοι την ζούμε από κοντά χρόνια τώρα, ξέρουμε πόση ειλικρίνεια κι αγάπη κρύβονται μέσα στις προσπάθειές της για το δημοτικό τραγούδι, για τη διάσωση και διάδοσή του.


Απομαγνητοφωνημένο απόσπασμα της παρουσίασης του Γιώργου Παπαστεφάνου για τη Δόμνα Σαμίου, στην εκπομπή Μουσική Βραδιά (ΕΡΤ, 1977) που ήταν αφιερωμένη στη ίδια.

————————————–

Στο μεταπολεμικό τοπίο της νεοελληνικής κοινωνίας, η Δόμνα Σαμίου εγγράφεται ως κάτι περισσότερο από απλή ερμηνεύτρια του δημοτικού τραγουδιού ή ερευνήτρια και συλλογέας μουσικολαογραφικού υλικού ή παραγωγός δισκογραφικών εκδόσεων και ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών ή δασκάλα δημοτικού τραγουδιού.

σαμίου_δόμνα-1Εκπροσωπεί, μάλιστα, κάτι περισσότερο κι από το άθροισμα αυτών των επιμέρους δραστηριοτήτων, που καθεμιά τους κατέληξε στην κατάθεση έργου αξιόλογου – με αντικειμενικά (αν επιτρέπεται να χρησιμοποιηθεί ο όρος) κριτήρια. Και το λέω αυτό γιατί, αν η Δόμνα Σαμίου κριθεί αποσπασματικά, ενδεχομένως να βρεθούν, για κάθε μια χωριστή δραστηριότητά της, και άλλοι καλλιτέχνες ή ερευνητές (πράγματι υπάρχουν), οι οποίοι είναι εξίσου αξιόλογοι, μπορεί μάλιστα, κατά περίπτωση και κατά τομέα, να υπερέχουν (π.χ. να διαθέτουν μεγαλύτερο ερμηνευτικό ή ερευνητικό έργο).

Όμως εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα κράμα μοναδικό, καθώς όλες αυτές οι δραστηριότητες εντάσσονται αβίαστα στο πλαίσιο του τρόπου και της στάσης μιας ολόκληρης ζωής.


Απόσπασμα από το άρθρο με τίτλο «Η Δόμνα Σαμίου στο Μέγαρο Μουσικής».

—————————————

Η Δόμνα Σαμίου είναι συμπαθέστατος άνθρωπος και με συγχωρείτε δηλαδή που σας το λέω, να προσέξετε πώς θα την πάρετε γιατί είναι ευαίσθητο πράγμα και χρειάζεται ειδική μεταχείριση. Και αυτός που την ξέρει από κοντά μπορεί να καταλάβει αυτό που θα πω: έχει τούτο το παράξενο, δηλαδή, αισθάνεσαι λιγάκι ότι μπορεί να είναι η θεία σου αλλά μπορεί να είναι και η ανιψιά σου ταυτοχρόνως. Και ξέρετε γιατί συμβαίνει αυτό το πράγμα; Διότι ενώ είναι ένας άνθρωπος σαν και μας, και κινείται ανάμεσά μας όπως κινούμαστε κι εμείς, ανήκει όμως σ’ έναν άλλο χρόνο, στη μουσική ενός άλλου χρόνου. Αυτό είναι που δίνει υποβλητικότητα στην ύπαρξή της.

Αυτό, το ότι ανήκει στη μουσική του παρελθόντος, πολλοί μπορεί να το νομίζουν οπισθοδρομικό αλλά δεν είναι καθόλου έτσι, γιατί είτε ανήκεις στο παρελθόν είτε ανήκεις στο μέλλον είναι ένα και το αυτό. Το θέμα είναι να έρχεσαι απ’ αλλού, να μην είσαι από δω. Γιατί μόνον όταν έρχεσαι απ’ αλλού, από χθες ή από αύριο, μόνο τότε μπορείς να επέμβεις πραγματικά στο παρόν κι αυτή νομίζω είναι η σημασία της Δόμνας Σαμίου. Είναι ένας άνθρωπος που έρχεται σε μας από έναν άλλον χρόνο και ακριβώς επειδή έρχεται από έναν άλλον χρόνο γι’ αυτό μπορεί και μας παρηγορεί, γι’ αυτό μπορεί και μας ανακουφίζει και μόνον έτσι σιγά σιγά αλλάζουμε.

Εγώ νομίζω το πιο σπουδαίο πράγμα στο δημοτικό τραγούδι είναι αυτό το μάθημα ήθους που μας δίνει. Δηλαδή το δημοτικό τραγούδι μας μαθαίνει ότι τα τραγούδια γράφονται για να εκφραζόμαστε κι όχι για να κάνουμε επιτυχία, όχι δηλαδή να κάνουμε σουξέ. Αυτό είναι το πιο σοβαρό του νομίζω. Αλλά αυτό όχι έτσι ξερά που το λέω. Αυτό το δίνει με ένα τρόπο πάρα πολύ γοητευτικό.


Απομαγνητοφωνημένο απόσπασμα συνέντευξης του Διονύση Σαββόπουλου στην εκπομπή Μουσική Βραδιά του Γιώργου Παπαστεφάνου (ΕΡΤ, 1977) που ήταν αφιερωμένη στη Δόμνα Σαμίου.