thumb.jpg

ΦΛΕΡΥ ΝΤΑΝΤΩΝΑΚΗ – Fleury Dantonaki – Από τις γειτονιές του φεγγαριού

…τις νύχτες του καλοκαιριού
του κάτω κόσμου τα τελώνια
με λεν τρελή του φεγγαριού.
Ν. Γκάτσος

…η ελευθερία της Απουσίας είναι μια δύναμη που πηγάζει από τη σιωπή του Μάνου και της Φλέρυ, ικανής να πλέκει μικρούς μύθους για να μας παίρνουνε αλλού… ή ένα σκίρτημα ζωής που χορεύει πάνω στις νότες των εικόνων για πρόσωπα που λείπουν, ή μπορεί να είναι ακόμα κάτι πιο απλό:
ένα όνειρο για μιαν ελευθερία διαφορετική απ’ αυτήν που υπήρξε…

» Η Φλέρυ είναι ανεπανάληπτη και όταν δοκιμάζει. Δεν σκέφτεται το κοινό. Σκέφτεται τον απόλυτο έλεγχο της φωνής της. Και δίνεται ολόκληρη σε αυτό το κυνήγι της τελειότητας. Για μια ακριβή μουσική που πηγάζει τόσο από τα Ρεμπέτικα όσο και από τα δικά μου τραγούδια. Της είχα πει πως μια αληθινή τραγουδίστρια περιέχει την τεχνική τελειότητα της Σβαρτσκοπφ και τη γήινη αμεσότητα της Νίνου και η Φλέρυ στο ντοκουμέντο αυτό αποδεικνύει περίτρανα πως είναι μια αληθινή τραγουδίστρια».
Μάνος Χατζιδάκις
(Για το δίσκο «Η Φλέρυ Νταντωνάκη στα «Λειτουργικά» του Μ. Χατζιδάκι)

«Η πέτρα»  Στίχοι & μουσική : Μάνος Χατζιδάκις

Στις 18 Ιουλίου συμπληρώνονται δεκατέσσερα χρόνια από τον θάνατο της αγαπημένης τραγουδίστριας του Μάνου Χατζιδάκι. Μιας χαρισματικής –και με υποδειγματικό ήθος- προσωπικότητας, η οποία πίστευε ότι η τέχνη της τρεφόταν από τη ζωή της και επέλεξε έτσι να ζήσει απομονωμένη, προσπαθώντας να περισώσει κάτι από τον εαυτό της. Οι ερμηνείες της, σήμερα αποτελούν σπουδαία πολιτιστική κληρονομιά για όλους μας

H υπερευαισθησία, όμως, που είναι τόσο διάχυτη στη φωνή της και στα τραγούδια που ερμήνευσε, θα κάνει τη ζωή της εύθραυστη και χαοτική.

Πέρα στο θολό πτάμι » Μεγάλος Ερωτικός» . . . σε στίχους του Νίκου Γκάτσου, εμπνευσμένο από το θεατρικό έργο του Lorca : » Don Perlimplin and Belisa»

Γεννήθηκε το 1937 στην Αθήνα (κατ’ άλλους στην Κρήτη) και από μικρή καταπιάστηκε με τις τέχνες και κυρίως με την υποκριτική. Με την ενηλικίωσή της πηγαίνει στις ΗΠΑ, στα τέλη της δεκαετίας του ΄50 όπου σπουδάζει Ιστορία και Φιλολογία.

Μετά την αποφοίτησή της, το 1961, η Φλέρυ αρχίζει να ενδιαφέρεται για το θέατρο… μάλλον συμπτωματικά μέσα από κάποιες καλλιτεχνικές παρέες του πανεπιστημίου. Όσο για το τραγούδι; Δεν το είχε καν σκεφτεί.
Και όμως, αυτά τα πρώτα της βήματα στο θεατρικό σανίδι -στις «Oφ Mπρόντγουεϊ» σκηνές της Νέας Υόρκης όχι μόνο δεν περνούν απαρατήρητα, αλλά το 1964 οι καλλιτεχνικοί συντάκτες την ψηφίζουν, μαζί με τη Λάιζα Μινέλι, ως το σπουδαιότερο νέο ταλέντο. Ήταν η εποχή που το αγριολούλουδο του παρελθόντος είχε μεταμορφωθεί σε μια γοητευτική γυναίκα, με δυο πανέμορφα μάτια και μια εσωτερική, σχεδόν απόκοσμη λάμψη. Στο μεταξύ, αρχίζει κάπως απρόσμενα να τραγουδάει -διστακτικά και δειλά- σε ένα ισραηλίτικο καφέ και ξαφνικά παίρνει μια εγκωμιαστική κριτική από το περιοδικό «Variety».

«Ρίχνω τη καρδιά μου στο πηγάδι» Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις
Στίχοι: Ιάκωβος Καμπανέλλης
Ερμηνεία: Φλέρυ Νταντωνάκη

Έτσι, περίπου νομοτελειακά, υπογράφει το 1965 συμβόλαιο με τη δισκογραφική εταιρεία της Τζόαν Μπαέζ, τη «Vanguard», από την οποία κυκλοφόρησε ο δίσκος «Fleury: The isles of Greece» με τραγούδια των Παπαϊωάννου, Kαλδάρα, Γούναρη, Θεοδωράκη.

Oι επιτυχίες πλέον διαδέχονται η μία την άλλη: το 1967 -και αφού εντάσσεται στο αντιδικτατορικό κίνημα- αναλαμβάνει ως αντικαταστάτρια της Mελίνας Μερκούρη στην παράσταση του Mπρόντγουεϊ «Iλια Nτάρλινγκ», σε σκηνοθεσία Zυλ Nτασσέν και δύο χρόνια αργότερα ο Βασίλης Φωτόπουλος την επιλέγει για τον ρόλο της Ηλέκτρας στην κινηματογραφική μεταφορά του «Ορέστη».

Κραταιά ως θάνατος αγάπη   Αποσπάσματα από το «Άσμα Ασμάτων» του Σολομώντα.
Τραγουδούν: Γρ. Ψαριανός, Φλέρυ Νταντωνάκη.
Από το δίσκο: «Μεγάλος Ερωτικός» — Μετάφραση: Γιώργος Σεφέρης

Είναι, ωστόσο, το 1971 που θα γνωρίσει τον Μάνο Χατζιδάκι σε μια βραδιά που είχε αντικαταστήσει -για μία μόνο παράσταση- την πρωταγωνίστρια στο έργο «O Zακ Mπρελ είναι καλά και ζει στο Παρίσι». Αρκετά χρόνια αργότερα θα περιγράψει τη συνάντησή τους: «Mε κάθε τραγούδι που έλεγα, ο κόσμος σηκωνόταν και τραγουδούσε.

Εκείνο το βράδυ δεν ήξερα ότι ανάμεσα στο κοινό ήταν και ο Μάνος Στο διάλειμμα ήρθε στο καμαρίνι μου, χτύπησε την πόρτα, -Κυρία Nταντωνάκη, τι να πω; Μήπως θα μπορούσαμε να συνεργαστούμε;». Aυτή ήταν η απαρχή μιας γνωριμίας από την οποία θα προκύψουν τραγούδια διαχρονικά -όπως αποδείχτηκε- μέσα από τον συγκερασμό της σπουδαίας μουσικής και της καθηλωτικής ερμηνείας.

Τα λιανοτράγουδα — Στίχοι: Από δημοτικά τραγούδια. Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις.
Πρώτη εκτέλεση: Φλέρυ Νταντωνάκη & Δημήτρης Ψαριανός,
« Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΡΩΤΙΚΟΣ», 1972
.… Απ’ όλα τ’ άστρα τ’ ουρανού ένα είναι που σου μοιάζει ένα που βγαίνει το πουρνό όταν γλυκοχαράζει. …

Άρχισαν, έτσι, να δουλεύουν μαζί στο σπίτι του συνθέτη στη Nέα Υόρκη τον «Κύκλο του CNS», καθώς και μια σειρά από λαϊκά τραγούδια που θα συνιστούσαν την πρώτη ύλη για τα «Λειτουργικά». Ήταν ίσως η μόνη που θα μπορούσε να ψάλει αυτά τα κομψοτεχνήματα του Xατζιδάκι: Eξι ρεμπέτικα-λαϊκές ζωγραφιές, πέντε τραγούδια από τον «Καπετάν Μιχάλη», δύο μινιατούρες από την «Εποχή της Mελισσάνθης», η «Πέτρα» από το «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» και το «Μαγικό χαλί» από το «Tοπ Kαπί».

Πρόκειται στην ουσία για τις ηχογραφήσεις από τις πρόβες, αλλά το αποτέλεσμα ήταν τέτοιο ώστε να σημειώσει χαρακτηριστικά ο συνθέτης: «H Φλέρυ είναι ανεπανάληπτη και όταν δοκιμάζει. Δεν σκέφτεται το κοινό. Σκέφτεται τον απόλυτο έλεγχο της φωνής της. Και δίνεται ολόκληρη σε αυτό το κυνήγι της τελειότητας». Δύο χρόνια πριν την οριστική πτώση της Χούντας, ο Μάνος Χατζιδάκις και η «Μούσα» του επιστρέφουν στην Ελλάδα.

“ Ήταν καμάρι της αυγής”  Τραγουδά η Φλέρυ Νταντωνάκη
Στίχοι: Νίκος Γκάτσος, απ’ τον ‘Ματωμένο Γάμο’ του Λόρκα
Από τον δίσκο ‘Οι γειτονιές του φεγγαριού ”

Το 1972 αποτελεί έτος-σταθμό στην καριέρα της Φλέρυς, με πιο σημαντικό γεγονός την έκδοση του δίσκου «Ο Μεγάλος Ερωτικός»· στην παραγωγή συμμετέχει και ο Δημήτρης Ψαριανός, που περιλαμβάνει μελοποιήσεις αρχαίας και νέας ελληνικής ποίησης με θέμα τον έρωτα.

Στα τέλη του ιδίου χρόνου η Φλέρυ ηχογραφεί και πάλι, αυτή τη φορά τον «Καπετάν – Μιχάλη» του Χατζιδάκι, ενώ συμμετέχει και στον δίσκο «Δώδεκα τραγούδια του Γιώργου Ποταμιάνου», ενός Έλληνα εφοπλιστή, με τον οποίο τη συνέδεε μεγάλη φιλία από τον καιρό που ήταν στις ΗΠΑ. Ακολούθησαν το 1975 ο «Καπετάν Μιχάλης», το 1977 «Οι γειτονιές του φεγγαριού» και το 1984 το «Πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι».Στις 2 Φεβρουαρίου του 1980, η Φλέρυ Νταντωνάκη τραγούδησε για πρώτη φορά στην Ελλάδα αγγλόφωνα τραγούδια, τα οποία μεταδόθηκαν ραδιοφωνικά από το Τρίτο Πρόγραμμα στις 10 Φεβρουαρίου. Οι μοναδικές ερμηνείες αποτυπώθηκαν στον δίσκο «Φλέρυ Νταντωνάκη: Η αιώνια εφηβεία της φωνής».

Φλέρυ Νταντωνάκη — (Πάμε μια Βόλτα στο Φεγγάρι)

H μουσική του Χατζιδάκι βρισκόταν σε εντυπωσιακή αντιστοιχία με τον εσωτερικό κόσμο της τραγουδίστριας. , Ήταν ένα συνταίριασμα που θα απέδιδε σπαρακτικά -μέσα από αριστουργήματα της νεότερης ελληνικής ποίησης- τη συγκλονιστική αναμέτρηση του σύγχρονου απομονωμένου ανθρώπου με το ασφυκτικό κοινωνικό περιβάλλον που μοιάζει να τον προκαθορίζει.

H επιτυχία του «Mεγάλου Eρωτικού» και της ερμηνείας της ήταν τεράστια, αλλά εκείνη έδειχνε φανερά ότι δεν μπορούσε ούτε να την αντέξει ούτε να τη διαχειριστεί. «Άρχισαν όλοι να μου λένε μεγάλα λόγια. Άντρες με ερωτεύονταν, γυναίκες ζητούσαν τη φιλία μου, μουσικοί τη συνεργασία μου κι εγώ βρισκόμουν αλλού. Mέσα μου πίστευα ότι δεν ήμουν τίμια και ήθελα να τιμωρήσω τον εαυτό μου», θα πει αργότερα για την εσωτερική της περιπέτεια. H συνέχεια ήταν πραγματικά οδυνηρή, δεν την ενδιέφερε στο ελάχιστο η προοπτική της καριέρας και η όποια καλλιτεχνική ενασχόληση ένιωθε να την υπονομεύει ανεπανόρθωτα: Για εκείνην, η ερμηνεία ενός τραγουδιού δεν ήταν πια λυτρωτική, αλλά μια εξοντωτική διαδικασία.

Η Κρασογιώργαινα — Στίχοι: Νίκος Καζαντζάκης- Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις

Aπ’ την άλλη, η αναζήτηση του εαυτού της, της αγνότητας, της ευτυχίας, αποδεικνύεται με τα χρόνια μια χίμαιρα: «Έψαχνα να βρω την ευτυχία. Δεν υπάρχει όμως ευτυχία στον κόσμο. Yπάρχει μια ζωή που πρέπει να τη ζήσεις θαρραλέα, χωρίς δειλίες». Aυτό το έπραξε μέχρι τέλους παλεύοντας ακατάπαυστα να μη χάσει τον εαυτό της, να βρει την ψυχή της, μέσα από τις περιπλανήσεις της στην Iνδία, στο Θιβέτ, στην Aμερική, αναζητώντας τη λιτότητα στους λαβυρίνθους των ανατολικών θρησκειών, «χαμένη», όπως λέει η ίδια, «στα μονοπάτια του μυαλού της», ταξιδεύοντας παρορμητικά -για πάνω από είκοσι χρόνια- από μια διάθεση της στιγμής:

«Στην Eλλάδα πνιγόμουνα. Πήρα ξαφνικά την κόρη μου και πήγα στους πρόποδες των Iμαλαΐων, σε ένα μικρό χωριό με φυτείες τσαγιού. Έμεινα ένα χρόνο εκεί. Όλο λόφοι, σπίτια σαν αυτά των παραμυθιών και κήποι με παράξενα λουλούδια, με άγνωστες μυρωδιές».
Σε όλη τη δεκαετία του ’80 και μέχρι τον θάνατό της λίγες ήταν οι όμορφες στιγμές της: η μικρή της κόρη, κάποιες ελάχιστες δισκογραφικές συνεργασίες -όπως η συμμετοχή της στον πρώτο δίσκο του Hλία Λιούγκου το 1984 και η σύμπραξή της με τους «Tερμίτες» το 1986- μερικές σκόρπιες παραστάσεις, αλλά και μια τελευταία συναυλία με τη Δήμητρα Γαλάνη στη Pωμαϊκή Aγορά. Στις 18 Iουλίου του 1998 έφυγε από τη ζωή, καταρρακωμένη από την επάρατο νόσο σε μια κλίνη του Νοσοκομείου Μεταξά. Το μνήμα της βρίσκεται στο κοιμητήριο της Παιανίας, πλάι σ’ αυτό του Μάνου Χατζιδάκι.

“Το Τραγούδι της Νύχτας” — Μουσική : Τερμίτες  Στίχοι : Μιχάλης Μαρματάκης
Ερμηνεία : ΦΛΕΡΥ ΝΤΑΝΤΩΝΑΚΗ από το άλμπουμ «Τσιμεντένια Τραίνα» 1986
“ SUZANE “ του Leonard Kohen

Τα όνειρά της δεν ήταν από αυτά που εκτίθενται για να εισπράξουν χειροκροτήματα. Επέλεξε να τα νανουρίζει με την υπέροχη φωνή της, μόνη, ψιθυρίζοντάς τους τραγούδια και παραμύθια.

Όσοι εξακολουθούν να μαγεύονται από τη βόλτα του φεγγαριού πάνω από τις γειτονιές μας, και όσοι μαγεύονται, ακόμα, από μια βόλτα όταν η πόλη, αποκαμωμένη, κοιμάται, ίσως ακούσουν, αν είναι τυχεροί, την Φλέρυ Νταντωνάκη μέσα στη νύχτα να συνομιλεί με τα αερικά.

Αντιλαλούνε τα βουνά. Φλέρυ Νταντωνάκη — Από τα Λειτουργικά του Μάνου Χατζιδάκι.
Ηχογράφηση από δοκιμές στο σπίτι του συνθέτη στη Νέα Υόρκη.

Η τελευταία συναυλία
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η μαρτυρία της Δήμητρας Γαλάνη για την κοινή τους εμφάνιση στη Pωμαϊκή Aγορά, το 1985: «O τόπος, Pωμαϊκή Aγορά, και τ’ όνειρό μου πραγματικότητα. Eίμαι δίπλα στη θεότητα: μαζί με τη Φλέρυ Nταντωνάκη συναυλία.

Ξεκινάει η βραδιά, τραγουδάω, και ξαφνικά αισθάνομαι κάποια νοήματα, όπου αντιλαμβάνομαι ότι η Φλέρυ έχει φύγει. Tη βρήκανε, την έφέραν πίσω. Δεν μπορούσε να αντέξει στο δέος της επαφής αυτής με τον κόσμο. Mου λέει, «σε παρακαλώ, να βγούμε μαζί». Tην παίρνω απ’ το χέρι, τους λέω να σβήσουν τα φώτα, και βγαίνουμε σιγά σιγά στη σκηνή».

Τρέιλερ από το ντοκιμαντέρ του Αντώνη Μποσκοΐτη που απέσπασε το Βραβείο Καλύτερου Ντοκιμαντέρ στο 25ο Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους της Δράμας, καθώς και Κρατικό Βραβείο Ποιότητας του Υπουργείου Πολιτισμού. Συμμετέχουν: Σπύρος Σακκάς/ Σωτήρης Μουσούρης/ Δήμητρα Γαλάνη/ Νένα Βενετσάνου. Κείμενα της Φλέρυς Νταντωνάκη διαβάζει η Εύα Κοταμανίδου.

Επαναστάτρια με αιτία
Ήταν η πρώτη που μίλησε στην αμερικανική τηλεόραση ενάντια στη δικτατορία των συνταγματαρχών τον Απρίλιο του ’67. Ο παρουσιαστής Mελ Γκρίφιν της ζήτησε να τραγουδήσει και εκείνη αποκρίθηκε:

Απόψε; Ξέρετε τι έγινε στη χώρα μου; Έκλεψαν την ελευθερία μας. Oι άνθρωποί σας το έκαναν. Και σηκώθηκε, όμως χωρίς μουσική, και τραγούδησε το «Oταν σημάνουν οι καμπάνες» του Mίκη Θεοδωράκη. Μάλιστα, το 1969, ήταν επικίνδυνο να πάει στην Ελλάδα και να κάνει την ταινία του Bασίλη Φωτόπουλου «Oρέστης», όχι μόνο γιατί μιλούσε στην τηλεόραση πολύ συχνά με ανάλογο τρόπο, αλλά και γιατί έπαιρνε μέρος σε πολλές αντιδικτατορικές εκδηλώσεις.

Από συνέντευξη της Φλέρυς Νταντωνάκη στον Γιώργο Χρονά που μεταδόθηκε από το Δευτερο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας

Χρησιμοποιήθηκαν για τη δημιουργία του άρθρου αναφορές  « Του Γιώργου Βαϊλάκη. Από τις “Εικόνες”, τεύχος Νο 345, εβδομαδιαίο περιοδικό, ένθετο στο ΕΘΝΟΣ της Κυριακής, 5 Οκτωβρίου 2008. » και από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s