Η τεχνοφιλία των αρχαίων Ελλήνων.//Carl Sagan – The Pioneers of Science

(1/3) Ο Carl Sagan μιλάει για τους πρωτοπόρους της Επιστήμης Αρχαίους Έλληνες,  και πως οι αρχαίες Ελληνικές ιδέες ενέπνευσαν την σύγχρονη επιστήμη.

Του  Θ. Π. ΤΑΣΙΟΥ   Καθηγητή Πολυτεχνείου.

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 30-1-2003

Έχει από πολλού αποδειχθεί στη διεθνή ιστοριογραφία   ότι οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποίησαν, καλλιέργησαν και ανέπτυξαν την τεχνολογία συστηματικότατα σ’ όλη τη διάρκεια των 2.000 ετών την οποία συνήθως ονομάζουμε «Αρχαιότητα».

 ΑΡΧΑΙΟΙ_ΤΕΧΝ-1  ΑΡΧΑΙΟΙ_ΤΕΧΝ-1-1
Ανάγλυφο που δείχνει την κατασκευή της ασπίδας του Αχιλλέα από τον Ηφαιστο, ενώ παρακολουθούν η Αθηνά και η Ηρα. Η ιδέα ενός μεταλλικού«ρομπότ» καταγράφεται στην αρχαίαελληνική μυθολογία με το γίγαντα Τάλω.

Έτσι, η παλαιότερη αντίληψη πως τάχα οι «Έλληνες αδιαφορούσαν για την τεχνολογία -έπρεπε να ‘ρθουν οι Ρωμαίοι για νααναπτύξουν την τεχνολογία» πέρασε στο σεντούκι της αν-ιστορίας. (Παραμένει, βέβαια, ως ενδιαφέρον ιστορικό ζήτημα το ίδιο το γεγονός ότι κάποτε κυριάρχησε μια τέτοια αντίληψη -τόσο μάλιστα πλατιά, που τα σχολικά μας βιβλία συνεχίζουν να αγνοούν επιδεικτικότατα την Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία).

Carl Sagan – The Pioneers of Science 2/3

Με το σημερινό άρθρο, θα ήθελα να πάω άλλο  ένα βήμα πιο πίσω απ’ τα ιστορικά γεγονότα καθαυτά και να αναζητήσω -ει δυνατόν- τις καταστάσεις εκείνες που ευόδωσαν τη μεγάλη τεχνική ανάπτυξη στην αρχαία Ελλάδα. Δεν έχω βέβαια τη φιλοδοξία να παρουσιάσω μια βασική ανθρωπολογική μελέτη, η οποία θα αποδείκνυε τάχα τη «νομοτέλεια» της τεχνολογικής ανάπτυξης στην αρχαία Ελλάδα. Νομίζω όμως ότι μπορώ να υπενθυμίσω (χωρίς ίχνος πρωτοτυπίας δε) ότι πίσω απ’ την ανάπτυξη αυτή φαίνεται ότι κείνται:

α) ορισμένες ευνοϊκές κοσμοθεωρητικές διαθέσεις,

β) μια επιχωριάζουσα ανθρωπιστική στάση, καθώς και

γ) ορισμένες υστερότερες πολιτικές και οικονομικές συγκυρίες.

Οι Ελληνες οραματίζονταν την επέκταση του σχεδιασμού των χρηστικών αντικειμένων ώστε να γίνουν αυτόματα και ρομπότ.

Κοσμοθεωρητική στάση

Κάθε λαός, βέβαια, στήνει τους θεούς του κατ’ εικόνα και ομοίωσιν και  οι Έλληνες δεν θα αποτελούσαν εξαίρεση.

θα χρησιμοποιήσουμε λοιπόν τις αρχικές θρησκευτικές / μυθολογικές «προβολές» των Ελλήνων, για να αντιληφθούμε (αμυδρώς, έστω) τη θέση που είχε η τεχνολογία στις πρώιμες εκείνες κοινωνίες των κατοίκων των ελληνίδων χωρών.

θα «ξαναπροβάλουμε» δηλαδή τη θρησκεία απ’ τον ουρανό στη γη. Λοιπόν:

α) Οι Έλληνες είχαν θεό μηχανικό -τον Ήφαιστο.  Άρα είχαν εξαιρετικά υψηλή αντίληψη για την τεχνολογία.  Άλλωστε (για να μην υπάρξει η αμφιβολία ως προς την αμφίδρομη σχέση θεού-ανθρώπου εν προκειμένω) ιδού ότι ο Ήφαιστος πέφτει απ’ τον Όλυμπο και ζει εννέα χρόνια στη γη, δουλεύοντας μεταλλικά τεχνήματα (Ιλιάς, Σ 400).

β) Οι Έλληνες είχαν συναίσθηση του sine qua non ρόλου της τεχνολογίας για τον άνθρωπο.  Στον προμηθεϊκό μύθο  (Πλάτωνος,  Πρωταγόρας,  § 321 c) αναγνωρίζεται η εν προκειμένω αποτυχία της πρώτης δημιουργίας,  και προσφέρεται ως διορθωτική πράξη η προς τον άνθρωπο δωρεά της «εντέχνου σοφίας»!

γ) Οι Έλληνες δεν περιορίζονταν στην κατασκευή χρηστικών αντικειμένων και εργαλείων μόνον, αλλά οραματίζονταν την επέκταση του σχεδιασμού των τεχνημάτων αυτών ώστε να γίνουν αυτόματα και ρομπότ: οι αυτόματοι τρίποδες στον Όλυμπο (Ιλιάς, Σ 373-378)  έτρεχαν στη συγκέντρωση των θεών από μόνοι τους κι επέστρεφαν πάλι μόνοι τους. Το ίδιο και το περίτεχνο άρμα της Ήρας περνάει τις «πύλες του ουρανού αυτομάτως ανοιγόμενες,» (Ιλιάς, Σ 749).

Carl Sagan – The Pioneers of Science 3/3

Αλλά   και   ρομποτικές  αναπηρικές κατασκευάζει ο (χωλός) Ήφαιστος -«υπηρέτριες από χρυσάφι, όμοιες με ζωντανά κορίτσια, με μυαλό, λαλιά και δύναμη» (Ιλιάς, Σ 417-420) για να τον υποβαστάζουν! Όπως άλλωστε κι ο Δαίδαλος είχε κατασκευάσει «την κινούμενην ξύλινην Αφροδίτην, εγχέαντ’ άργυρον χυτόν» (δηλαδή υδράργυρον) [Αριστοτέλους, Περί Ψυχής, 6041), 18-20].

Από το πλήθος των αρχαίων μυθικών αυτομάτων και ρομπότ, ας κλείσουμε αυτήν την αναφορά, υπενθυμίζοντας και το ρομπότ-γίγαντα Τάλω: έναν άτρωτο μπρούντζινο . φρουρό, που δρασκέλιζε την Κρήτη κι έριχνε βράχους στα ξένα πλοία που τολμούσαν να πλησιάσουν (Απολλ. Ροδ., Αργον., 1638-1639).

Φαίνεται λοιπόν πως έχουμε το δικαίωμα να συμπεράνουμε ότι, ήδη απ’ τις απαρχές του, ένας λαός με τέτοιες μυθοθρησκευτικές πεποιθήσεις, διέθετε ήδη μια τεχνολογία αναπτυγμένη και (το κυριότερο) μιαν υψηλή αξιακή αντίληψη για την τεχνολογία.

Το συμπέρασμα αυτό επιβεβαιώνεται κι από τα σπουδαία τεχνολογικά επιτεύγματα του μυκηναϊκού πολιτισμού. θέλω δηλαδή να πω ότι ήταν τόσο σημαντική η θέση της τεχνολογίας στις μυκηναϊκές πόλεις, ώστε    μόνον μια (ακόμη παλαιότερη) τεχνικοφιλία από τα βάθη των αιώνων θα μπορούσε να τη δικαιολογήσει:

— Η ανθρωπότητα θα χρειαζόταν ακόμη 1.500 χρόνια για να ξαναπετύχει διάμετρο θόλου κάτι λιγότερο από είκοσι μέτρα (θησαυρός του Ατρέως, 13ος αιώνας π.Χ.).

— Η αποξήρανση της τεράστιας λίμνης της Κωπαΐδας (13ος-14ος αιώνας π.Χ.), με διώρυγες 25 χιλιομέτρων, πλήθος αναχωμάτων και με την απαιτούμενη «καλλιέργεια» των καταβόθρων, αποδείκνυε μεγάλες ικανότητες υδραυλικής μηχανικής -οι οποίες θα χρειάζονταν άλλα 1.000 χρόνια για να ξαναποκτηθούν (γύρω στον 4ο αιώνα π.Χ.).

Έτσι, νομίζω ότι ενδυναμώνεται το βασικό μας συμπέρασμα ότι τα ελληνικά φύλα εμφορούνταν από μια θεμελιώδη κλίση προς την τεχνολογία -ήδη από την αυγή της προϊστορίας.

Η αποξήρανση της τεράστιας λίμνης της Κωπαΐδας με διώρυγες 25 χιλιομέτρων, αποδείκνυε μεγάλες ικανότητες υδραυλικής.

Ανθρωπιστική στάση

Θα προβάλω τώρα ως οιονεί υπόθεση εργασίας, την άποψη ότι τα ελληνικά φύλα είχαν αναπτύξει από πολύ νωρίς μιαν ανθρωπιστικότερη αντίληψη της ζωής -εν συγκρίσει, ίσως, με άλλους σπουδαί­ους προγενέστερους λαούς, όπως οι Βαβυλώνιοι και οι Αιγύπτιοι. Εάν κάτι τέτοιο γίνει αποδεκτό (πράγμα που μάλλον φαίνεται να συμβαίνει), τότε μπορεί κανείς να συμπεράνει βασίμως ότι οι Έλληνες θα είχαν πρόσθετο κίνητρο να αναπτύξουν ε­κείνες τις τεχνολογίες, οι οποίες θα ευόδωναν την επί Γης ανθρώπινη ύπαρξη -κι όχι απλώς την ε­πιβίωση.

 ΑΡΧΑΙΟΙ_ΤΕΧΝ-2  ΑΡΧΑΙΟΙ_ΤΕΧΝ-2-2
Η μαθηματικοποίηση της μουσικής από τον Πυθαγόρα σε αναγεννησιακή ξυλογραφία Σύγχρονη κατασκευή της σφαίρας του Ηρωνα, η οποία εκινείτο με τη δύναμη του ατμού

Ας υπενθυμίσουμε λοιπόν διαγωνίως μερικά απ’τα συστατικά αυτής της ελληνικής ροπής προς την ανθρωποκεντρικότητα -εκ περισσού, έστω:

— Τάσεις για απομυθοποίηση της κοσμολογίας: αναγνώριση της Γης ως ουράνιου σφαιρικού σώμα­τος (Αρίσταρχος, Ερατοσθένης). Εξάλλου, κινητι­κή αιτία της ύλης δεν είναι κάποιος «νους», αλλά η δύναμη της βαρύτητας των σωμάτων (Δημόκρι­τος).

— Ανθρωποκεντρική τάση μέσα στα ίδια τα θρη­σκευτικά περιβάλλοντα: το δελφικό «γνώθι σαυτόν» αλλά και η ανθρωπική κάθαρση του ίδιου του Απόλλωνος μετά τον (απελευθερωτικό, παρά ταύ­τα) φόνο του Πύθωνος.

—  Η γενναία προβληματική των προσωκρατι­κών: «Αν τ’ άλογα είχαν χέρια, θα ζωγράφιζαν το θεό τους άλογο» (Ξενοφάνης, DΚ, Β15).

—  Η αδιαπραγμάτευτη ανθρωπική στάση ζωής του Σωκράtους, ο οποίος (κατά τον Κικέρωνα) έ­φερε τη φιλοσοφία από τον ουρανό στη Γη

(«Ου το ζην περί πλείστον ποιητέον, αλλά το ευ ζην», Κρί­των, 48 ο).

— Η ρητή ανθρωποκεντρική θεμελίωση της Ηθι­κής στον Αριστοτέλη. («Κανονίζομεν τας πράξεις ημών ηδονής και λύπης», Ηθ. Νικ., 1105 α 3).

—  Η απελευθέρωση του ανθρώπινου σώματος στις ελληνικές πλαστικές τέχνες. (Παράβαλλε και την ελληνιστική επιρροή στην τέχνη αναπαράστα­σης του Βούδα στη Γανδάρα: χαμογελαστό πρόσω­πο ανθρώπου, αντί για το σύμβολο μιας πατούσας μόνον…).

— Ο φοβερός στίχος του (περσικού) Χορού στους «Πέρσες» του Αισχύλου (§ 242): «Δούλοι και υπή­κοοι κανενός δεν είναι αυτοί» (οι Ελληνες).

— Ισως να έχει εδώ τη θέση της και η χεγκελιανή αλληγορία της ήττας τής (αιγυπτιακής) Σφιγγός από τον «έλλογον» Έλληνα Οιδίποδα.

Αντί δε συμπεράσματος, θα ταίριαζε εδώ να υ­πενθυμίσουμε και της ίδιας της τεχνολογίας την α­πομυθοποίηση, όταν αποσυνδέθηκε από το Μύθο κι αναγνωρίστηκε ως «προϊόν ανάγκης, μέσω ε­μπειρίας και μίμησης της φύσεως» (δύο χιλιάδες χρόνια πριν από τον Μαρξ!). Πρόκειται για την ώ­ριμη άποψη του Μοσχίωνος, τραγικού ποιητή του 3ου αιώνα π.Χ. (Απόσπασμα 6,Nauck)…

Οπως λέγαμε και στην αρχή αυτού του κεφαλαί­ου, είναι εύλογο να αναμένονται κάμποσες φιλοτεχνολογικές συνέπειες ενός τέτοιου ανθρωπισμού -πρόσθετες εκείνων που ήδη προβλέπονταν από την προμηθεϊκή παρέμβαση. Αφού στο κέντρο βά­ρους της ελληνικής ψυχοσύνθεσης δεν βρίσκεται η επέκεινα ζωή (παρά την αναμφισβήτητη ευλάβεια όλων) ούτε ο δεσπότης (παρά τις περιπέτειες της νεογέννητης δημοκρατίας), οι ανθρώπινες ανάγκες θα πρέπει να υπηρετηθούν σ’ όλο τους το εύρος: α­νάγκες για την επιβίωση, για τη γνώση και για την έκφραση.

α) Η επιβίωση ήταν στόχος προφανής όλων των λαών. Γι’ αυτό και η βαβυλωνιακή και η αιγυ­πτιακή τεχνολογία, πέραν των θρησκευτικής ΑΡΧΑΙΟΙ_ΤΕΧΝ-3εμπνεύσεως μεγαλουργημάτων (όπως ναοί γιγαντι­αίοι και πυραμίδες κάθε είδους), έδωσαν σπουδαία επιτεύγματα και στα εγγειοβελτιωτικά έργα μεγά­λης κλίμακας. Ανάλογα επιτεύγματα δεν έλειψαν από την αρχαιοελληνική τεχνολογία: μυκηναϊκές[1] αποξηράνσεις λιμνών και υδατοφράγματα μεγάλα, καθώς και ποικίλα μεταγενέστερα αρδευτικά έργα.[2] Οι Έλληνες όμως σ’ αυτής της κατηγορίας τα έργα πρόσθεσαν τις συστηματικές υδρεύσεις των πόλε­ων,[3] τους γερανούς και τις αντλίες,[4] αλλά και την ο­δοποιία και τη γεφυροποιία.[5]

Στην ίδια κατηγορία θα κατέτασσε κανείς και τις τεχνικοεπιστημονικές βελτιώσεις στη μεταλλουρ­γία του αργύρου, τις οποίες πέτυχαν οι Αθηναίοι στο Λαύριο[6] ήδη από τον 5ο αι. π.Χ., για να φτά­σουν μια παραγωγή 25 τόνων καθαρό ασήμι κατ’ έ­τος (μηχανοποίηση στην ανύψωση φορτίων, ελικο­ειδή πλυντήρια, μαζική εκκαμίνευση κ.ά.).

Στις ανάγκες «επιβίωσης» θα μπορούσε κανείς να κατατάξει και τη στρατιωτική τεχνολογία.

β) Αντίθετα, επείγομαι να περάσω στις ανθρώπι­νες ανάγκες για τη γνώση -ανάγκες ιδιαζόντως ελ­ληνικές. Εκεί, έχουμε απ’ τη μια μεριά το γνωστό φαινόμενο της τεχνολογικής επιτάχυνσης στις ελ­ληνίδες χώρες μετά τον 6ο αιώνα π.Χ. (εξαιτίας του παραγωγικού «υμέναιου» με τη νεογέννητη ελληνική επιστήμη[7]), ενώ από την άλλη έχουμε το «αντίδωρο» ας πούμε της τεχνολογίας προς την επιστήμη, την παραγωγή δηλαδή πλήθους μετρητι­κών οργάνων ακριβείας,[8] όπως:

— μέτρηση χρόνου (ακριβή υδραυλικά ωροοκόπεια),

— μέτρηση αποστάοεων (οδόμετρον),

— τοπογραφικά όργανα (χωροβάτης, διόπτρα),

— αστρονομικά όργανα (αστρολάβοι, αναλογικός υπολογιστής των Αντικυθήρων κ.ά.)·

Αυτό το οιονεί κλειστό κύκλωμα επιστήμη – τεχνολογία – επιστήμη μου φαίνεται πως εί­ναι άλλη μια κατάφαση της τεχνικοφιλίας των αρχαίων Ελλήνων -εμπνεόμενης ό­μως, ετούτη τη φορά, από μιαν ιδιάζουοα ελληνική ανθρωποκεντρική στάση. (Μια στάση που δεν θα επιζούσε μετά την αναϊεράρχηση αξιών που συνέβη μετά τις αρχές της πρώτης χριστιανι­κής χιλιετίας…).

γ) Τέλος, οι ανάγκες για την έκφραση υπηρετή­θηκαν ιδιαιτέρως από την αρχαιοελληνική τεχνο­λογία -πολύ περισσότερο απ’ ό,τι (σ’ όλους τους πο­λιτισμούς) η τέχνη στηρίζεται πάντα στην τεχνική. Εδώ, στην περίπτωση της αρχαίας Ελλάδας, η ιδιάζουσα τεχνολογική νοοτροπία του λαού έδωσε τη δυνατότητα να πραγματωθούν περισσότερες, καλλιτεχνικές εμπνεύσεις:

— Θα εφευρεθεί η ύδραυλις (το σημερινό «όργα­νο») από τον Κτησίβιο (4ος αι. π.Χ.), ως συνδυα­σμός (α) σειράς αυλών και (β) της εμβολοφόρου α­ντλίας του Κτησιβίου. Αργότερα, ο Ηρών θα προ­σθέσει και μια «φτερωτή» (αιολική ενέργεια), για να μη χρειάζεται μυϊκή δύναμη να τρομπάρει την αντλία.

— Η κατασκευή των έγχορδων μουσικών οργά­νων θα διευκολυνθεί μετά τη μαθηματικοποίηση των ήχων από τους Πυθαγορείους.

—  Τα ποικίλα «διασκεδαστικά» αυτόματα των Αλεξανδρινών, ιδίως δε τα μηχανικά θεατρικά έρ­γα του Ηρωνος[9] αποτελούν ίσως την κορωνίδα αυ­τού του τεχνο/τεχνικού διαλόγου.

— Το ίδιο όπως και ο «από μηχανής θεός» των αρχαίων θεάτρων (συστήματα γερανών και καταπα­κτών), που θα συμβάλει στην ενάργεια των δρωμέ­νων.

Το συμπέρασμα μου και απ’ αυτήν τη γρήγορη α­ναδρομή, είναι ότι οι αρχαίοι Έλληνες είχαν πρό­σθετους λόγους να εκτιμούν την τεχνολογία όταν α­πολάμβαναν τα αγαθά αποτελέσματα της σε τόσο πολλούς τομείς του βίου συγχρόνως.

Οι Ελληνες είχαν επιτύχει τη συστηματική ύδρευση των πόλεων και είχαν αναπτύξει την οδοποιία και τη γεφυροποιία.

Ύστερες πολιτικές και οικονομικές συγκυρίες

Ο (πολιτισμικά και οικονομικά) ενοποιημένος χώρος της επικράτειας του Μ. Αλεξάνδρου, αλλά και των επιγόνων του (για ένα διάστημα τουλάχι­στον), φαίνεται ότι συνήργησε σε μια περαιτέρω α­νάπτυξη της τεχνικοφιλίας των «μετεχόντων της ελληνικής παιδείας». Η ανάπτυξη αυτή φαίνεται από την αύξηση του πλήθους των τεχνικών συγ­γραφέων, από την αύξηση του αριθμού των εφευρέ­σεων, από τη μεγέθυνση των επιμέρους επιτευγμά­των (λ.χ. η τριήρης είχε εκτόπισμα 70 τόνων, αλλά τα πλοία του Πτολεμαίου Λ’, του Φιλοπάτορος, θα έχουν εκτόπισμα 2.500 τόνων), μπορεί δε να απο­δοθεί συνοπτικά στις ακόλουθες πιθανές αιτίες:

— Περαιτέρω εντατικοποίηση της παραγωγικής σχέσης τεχνολογίας και επιστήμης. (Το Μουσείο της Αλεξανδρείας ήταν ένα είδος Natinal Science Foundation). Αργότερα, ο διάσημος Αλε­ξανδρινός μαθηματικός Πάππος (3ος αι. μ.Χ.) θα πει ότι «η επιστήμη της Μηχανικής είναι χρήσιμη για πλήθος εφαρμογών στην καθημερινή ζωή -κι ακολουθείται εμμόνως απ’ όλους τους μαθηματι­κούς» (Συναγωγή, 8-1). Από τον καιρό του Αρχι­μήδους, είχε περάοει η εποχή του δήθεν «αδιάφο­ρου» επιστήμονα.

—  Μεγάλη ουγκέντρωοη πληροφοριών χάρις στη Βιβλιοθήκη της Αλεξανδρείας -όταν (σταδιακά) θα καταστραφεί, η ανθρωπότητα θα χάσει ά­γνωστο σε μας σήμερα θησαυρό…

— Στροφή στα ενδιαφέροντα τού (μορφωμένου, τουλάχιστον) πολίτη των ελληνιστικών χρόνων: α­ντί για γενικές κοσμολογικές θεωρίες, τώρα ψά­χνουν τον κόσμο «από μέσα προς τα έξω», μ’ έναν τρόπο που προαναγγέλλει τον Γαλιλέο. Τώρα, πο­λύ περισσότερο αρέσκονται στη μέτρηση και στην κατασκευή. Η ανατομική των πτωμάτων θα αναπτυχθεί στην Αλεξάνδρεια (λ.χ. Ερασίστρατος, 3ος αι. π.Χ.), για ν’ απαγορευθεί αργότερα και να ξαναρ­χίσει για λίγο μόνον, χίλια διακόσια χρόνια αργό­τερα, στο Σαλέρνο.

—  Οι μεγάλοι συγγραφείς μηχανικοί δεν είναι πλέον κτηματίες ή στρατηγοί. Ο Κτησίβιος ήταν γιος κουρέα, ενώ ο Ηρών ήταν στην αρχή τσαγκά­ρης. Η εποχή της αριστοκρατικής στάσης του Ξενο­φώντος έναντι των βάναυσων τεχνών είχε περάσει.

— Οι πηγές ενέργειας είχαν αρχίσει να διευρύ­νονται. Στη μυϊκή ενέργεια ανθρώπων και ζώων είχαν προστεθεί το ξυλοκάρβουνο και λίγος λιγνί­της (Θεόφραστος, «Περί λίθων»), ενώ οι νερόμυ­λοι είχαν αρχίσει να διαδίδονται ήδη από το τέλος της 1ης χιλιετίας π.Χ.

— Η ελληνοποίηοη στη γλώσσα, τα ήθη, αλλά και οι λίγο ως πολύ ευκολότερες επικοινωνίες των λαών, δημιούργησαν ένα κοσμοπολίτικο κλίμα (ευ­νοϊκό για την τεχνολογία κι αυτό).

Παρ’ όλ’ αυτά, η ελληνιστική άνθηση της τεχνικοφιλίας δεν μπορούσε ακόμη να οδηγήσει σε μια τεχνολογική επανάστα­ση. Δεν είχαμε φτάσει σε κρίσιμες στάθ­μες   οικονομικών  μεγεθών,   τεχνικής παιδείας, αλλά και επίλυσης προβλημάτων της δυ­ναμικής.

Κυριαρχούσε όμως ακόμη το ελληνικό προμηθεϊκό πάθος «δια της Τεχνολογίας προς τον Άνθρωπο», όπως το είχε διατυπώσει επιγραμματικότατα κι ο Αριστοτέλης (Πολιτικά, 1253 b 34-1254 α 2): «Αν τα όργανα, επειδή τα διατάσσουμε ή επειδή προαισθάνονται, επιτελούσαν τη δουλειά τους μόνα τους, δεν θα ‘χαν οι δεσπότες ανάγκη από δούλους».[10]

σημειώσεις

1. Βλ. Knauss J., «Spaethelladische Wasserbauten», DZA Verlag Kultur und Wissenschaft, 2002.

2. Βλ. λ.χ. Δ.Λ. Παπαδήμου, «Τα υδραυλικά έργα παρά τοις Αρχαίοις», Τεχν. Επιμεληιήριο της Ελλάδος, Αθήνα, 1975.

3. Βλ. λ.χ. επιμέλεια Θ.Π. Τάσιου, «Υδρευοη των Αθηνών», περιοδικό 7-Ημέρες, Καθημερινή, 24.03.2002.

4. Βλ. λ.χ. το ομώνυμο σημείωμα Θ.Π. Τάσιου στον Κατάλογο της Έκθεσης «Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία», Τεχνόπολις, 2002.

5. Βλ. Πρακτικά Ιου διεθνούς συνεδρίου «Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία», ΕΜΑΕΤ/ΓΜΘ/Πολ. Τεχν. Ιδρ. ΕΤΒΑ, θεσσαλονίκη, 1997.

6. Για περιοσόιερα βλ. Κακαβογιάννης Ε., «Μια νέα άποψη για τη λειτουργία των πλυντηρίων μεταλλεύματος της Λαυρεωτικής, κατά τους κλασικούς χρόνους», Α συμπ. Αρχαιομετρίας, Αθήνα 1992.

7. Βλ. Τ.Ρ. Tassios, «Counterfertilisation of Science and Technology in Ancient Greece», Int. Congress on Ancient Structures, Olympia, 2001.

8. Βλ. προχείρως στον Κατάλογο ιης Εκθέσεως «Αρχαία Ελλην. Τεχνολογία» (Τεχνόπολις, 2002), την Εισαγωγή και το Σημείωμα Θ.Π. Τάσιου για τα Μετρητκά Οργανα.

9. Βλ. Δ. Καλλιγερόπουλος: «Αυτοματοποιητική, Ήρωνος του Αλεξανδρινού», Αθήνα, 1996.

10. Ύστερα από 1.800 χρόνια, οι ουτοπικές πολιτείες του Campanella και του Bacon θα στηριχθούν στην τεχνολογία για την ανακούφιση του ανθρώπου από το μόχθο και m στέρηση

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
6ος αι. π.Χ.
Ο Ευπαλίνος κατασκευάζει στη Σάμο έναν αγωγό μήκους πάνω από 2 χλμ., από τα οποία το ένα χλμ. μέσα σε σήραγγα, για την ύδρευση της πόλης. Την ίδια περίοδο εισάγονται οι κάμινοι αναγωγής στη μεταλλουργία και στην οικοδομική γενικεύεται η χρήση της πέτρας Αρχές 5ου αι. π.Χ. Αρχίζει η εξόρυξη μολύβδου και ασημιού από τα μεταλλεία του Λαυρίου
Αρχές 4ου αι. π.Χ.Ο Αρχύτας ο Ταραντίνος εφευρίσκει τον κοχλία και την τροχαλία, χάρη στα οποία εισάγεται στην οικοδομική η χρήση των πρώτων ανυψωτικών μηχανών (τρίποδα, γερανοί, βαρούλκα, τροχαλίες). Παράλληλα ο Αρχύτας καινοτομεί στον τομέα της υδραυλικής. Λίγο αργότερα εμφανίζονται στην οικοδομική οι αψίδες και οι θόλοι που αρχικά εφαρμόζονται στην κατασκευή των δημοσίων κτιρίων. Τα βαρούλκα θα χρησιμεύσουν επίσης ευρύτατα στην ανύψωση των όγκων μεταλλεύματος στο Λαύριο
308-246 π.Χ.
Περίοδος ζωής του Κτησίβιου του Αλεξανδρινού. Επιδόθηκε σε πολλές τεχνικές ανακαλύψεις και εφευρέσεις, ενώ υπήρξε ο σημαντικότερος κατασκευαστής διαφόρων τύπων κλεψύδρας Αρχές 3ου αι. π.Χ. Ο αρχιτέκτονας Σώστρατος ο Κνίδιος κατασκευάζει το φάρο της Αλεξάνδρειας με ύψος 87 μ., του οποίου το φως έφτανε σε απόσταση μεγαλύτερη των 50 χλμ. 3ος αι. π.Χ.
Το έργο του μηχανικού Φίλωνα του Βυζαντίου για την κατασκευή λιμανιών, φρουρίων και πολιορκητικών μηχανών συμβάλλει σημαντικά στην ενίσχυση της ναυτικής δύναμης των νησιών του Αιγαίου. Το τζάμι στα παράθυρα αντικαθιστά τις πλάκες, τα υφάσματα, τα δέρματα και τα ξύλινα πετάσματα 287-212 π.Χ.Ο Αρχιμήδης διατυπώνει τη θεωρία της υδροστατικής άνωσης, ενώ συμβάλλει καθοριστικά στην άμυνα της πατρίδας του, των Συρακουσών, εναντίον των Ρωμαίων με τα κοίλα κάτοπτρα που «συλλέγουν» τις δέσμες του Ηλιου και καίνε τα πλοία των επιτιθεμένων 100 π.Χ. περίπου Ηρών ο Αλεξανδρεύς, ο δημιουργός των αυτομάτων: θεμελιώνει τη θεωρία που θα τον οδηγήσει στον πρόδρομο της ατμομηχανής.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s